Scandinavisch design: geschiedenis, kenmerken en designklassiekers
Wat is Scandinavisch design?
Scandinavisch design is een designrichting die vooral wordt geassocieerd met de Noordse landen Zweden, Denemarken, Noorwegen en Finland. De ontwikkeling ervan werd met name gevormd in de jaren 1930 tot 1950, toen in Scandinavië een eigen interpretatie van het modernisme ontstond.
Centraal stond het idee dat goed design niet alleen mooi, maar ook functioneel en geschikt voor het dagelijks leven moet zijn. Meubels, verlichting en woonaccessoires moeten het leven verrijken, zonder het dagelijks leven onnodig ingewikkeld te maken.
Het gaat daarbij niet om een strikt gedefinieerde woonstijl: Scandinavisch design kan ingetogen en minimalistisch zijn, maar ook kleurrijk, speels of organisch. Wat de verschillende ontwerpen met elkaar verbindt, is vooral een bepaalde kijk op vormgeving – vorm en functie komen op een vanzelfsprekende manier samen.
Ook de verbondenheid met de natuur is kenmerkend. Hout, glas, keramiek, wol en linnen behoren tot de traditionele materialen binnen Scandinavisch design. Tegelijkertijd spelen licht en kleur een belangrijke rol – niet in de laatste plaats vanwege de bijzondere lichtomstandigheden in de noordelijke landen.
Lees ook: Deens design
De geschiedenis van Scandinavisch design
De wortels van Scandinavisch design gaan terug tot de eerste helft van de 20e eeuw. Terwijl het functionalisme zich in Europa ontwikkelde, zochten Noordse ontwerpers naar een vorm van modernisme die minder koel en technisch aanvoelde.
In plaats van uitbundige versieringen kwamen materiaal, constructie en gebruik centraal te staan. Tegelijkertijd bleef traditioneel vakmanschap een belangrijk onderdeel van het ontwerp. Hout werd niet verborgen, maar juist bewust ingezet als een vormgevend element; natuurlijke vormen en ambachtelijke details kregen een eigen uitstraling.
De Finse architect en ontwerper Alvar Aalto speelde hierin een belangrijke rol. Zijn organisch gevormde meubels en glasobjecten behoren vandaag de dag tot de bekendste voorbeelden van Fins design. De Aalto-vaas uit 1936 laat bijvoorbeeld zien hoe de Noordse modernistische stijl zich kon losmaken van puur geometrische vormen. De glasserie won destijds de eerste prijs tijdens de Karhula-Iittala-glasdesignwedstrijd.
Ook in Denemarken ontstond een eigen designtraditie. Ontwerpers als Arne Jacobsen, Hans J. Wegner en Poul Henningsen gaven met hun meubels en verlichting vorm aan een designtaal die internationaal bekend werd als Danish Modern.
In Zweden stonden onder anderen Carl Malmsten, Nisse Strinning en Yngve Ekström voor een ontwerpbenadering waarin traditioneel vakmanschap werd gecombineerd met de behoeften van het moderne dagelijks leven.
Veel van deze ontwerpen zijn vandaag de dag nog steeds verkrijgbaar. Dat bijvoorbeeld de String kast sinds 1949 vrijwel ongewijzigd wordt geproduceerd en de Lamino fauteuil uit 1956 nog altijd volgens de oorspronkelijke principes wordt vervaardigd, laat zien hoe tijdloos deze designfilosofie is.
Wat kenmerkt Scandinavisch design?
Hoewel Zweeds, Deens en Fins design zeker van elkaar verschillen, zijn er enkele terugkerende kenmerken. Het gaat daarbij minder om vaste regels en meer om gedeelde uitgangspunten.
Functionaliteit
Binnen Scandinavisch design staat de mens centraal. Een meubelstuk moet niet alleen mooi zijn, maar ook vanzelfsprekend aansluiten bij het dagelijks leven.
Dat kan een comfortabel gevormde fauteuil zijn, een kastsysteem dat zich aan verschillende ruimtes aanpast, of een lamp waarvan de vorm is ontstaan vanuit een optimale lichtverdeling. Juist deze verbinding tussen vormgeving en gebruik zorgt ervoor dat veel Noordse ontwerpen vandaag de dag nog steeds relevant zijn.
Heldere vormen
Ingetogen lijnen en doordachte verhoudingen behoren tot de bekendste kenmerken van Scandinavisch design. Overbodige details worden vermeden, zodat de vorm en het gebruikte materiaal volledig tot hun recht komen.
Daarbij betekent eenvoud niet automatisch strengheid. Gebogen silhouetten en organische vormen maken eveneens deel uit van de Noordse designgeschiedenis – van de Aalto-vaas tot de Little Petra fauteuil.
Natuurlijke materialen
Hout heeft van oudsher een belangrijke plaats binnen Scandinavisch design. Vooral berkenhout en eikenhout worden veel gebruikt en brengen warmte in verder ingetogen ruimtes.
Daarnaast zien we materialen als glas, keramiek, wol, linnen en leer. Deze materialen worden meestal zo toegepast dat hun natuurlijke textuur en uitstraling behouden blijven.
Tijdloosheid
Veel Scandinavische designklassiekers zijn niet ontworpen om een tijdelijke trend te volgen. In plaats daarvan zijn ze gemaakt om jarenlang mee te gaan en zich aan te passen aan verschillende levensfasen en situaties.
Dat verklaart waarom veel ontwerpen uit het midden van de 20e eeuw vandaag de dag nog steeds worden geproduceerd. Een designklassieker kan zo generaties lang worden doorgegeven, in plaats van na enkele jaren vervangen te worden.
Licht en sfeer
Licht is een belangrijk onderdeel van de Noordse vormgeving. Goed doordachte verlichting creëert sfeer en zorgt ervoor dat ruimtes ook tijdens de donkere maanden aangenaam aanvoelen.
Tegelijkertijd wordt functionaliteit vaak verbonden met gezelligheid. Textiel, warme houttinten, zachte bekleding en zorgvuldig gekozen decoratieve elementen zorgen ervoor dat een Scandinavisch ingericht huis niet kil aanvoelt.
Lees hier verder: Scandinavische designlampen – vind je favoriet
Kleur en patronen
Scandinavisch design wordt vaak geassocieerd met neutrale kleuren. Toch hebben uitgesproken kleuren en grafische patronen ook een lange traditie binnen de Noordse vormgeving.
Marimekko’s Unikko en Rörstrands Mon Amie laten bijvoorbeeld zien hoe vanzelfsprekend kleur en bloemmotieven deel uitmaken van de Scandinavische designgeschiedenis.
10 Scandinavische designklassiekers die je moet kennen
Wie Scandinavisch design wil begrijpen, kan niet om de designklassiekers heen. Veel van de onderstaande ontwerpen zijn al tientallen jaren geleden ontstaan en worden vandaag de dag nog steeds geproduceerd.
De selectie laat bewust de volledige veelzijdigheid van Scandinavisch design zien – van meubels en verlichting tot porselein, glas en decoratieve objecten.
1. String wandrek van Nisse Strinning
Een kastsysteem dat zich aanpast aan de ruimte en de gebruiker: het String wandrek is een bijzonder goed voorbeeld van hoe functionaliteit kan uitgroeien tot een designklassieker.
Nisse Strinning ontwierp het rek in 1949 voor een boekenplankenwedstrijd georganiseerd door de Zweedse uitgeverij Bonnier. Zijn ontwerp won de eerste prijs en werd vervolgens in productie genomen. De kenmerkende metalen zijpanelen worden gecombineerd met planken en andere modules, waardoor tot op de dag van vandaag talloze persoonlijke samenstellingen mogelijk zijn.
De kleinere String Pocket-variant werd pas in 2005 geïntroduceerd. Deze bouwt voort op het basisidee van het originele ontwerp en maakt het kastsysteem ook geschikt voor kleinere ruimtes.
Designer: Nisse Strinning
Ontwerp: 1949
Land: Zweden
Lees hier verder: Ontdek de eindeloze mogelijkheden van het String wandrek
De String collectie
Meer bekijken
2. Aalto-vaas van Alvar Aalto
Weinig glazen objecten worden zo sterk met Fins design geassocieerd als de Aalto-vaas. Alvar Aalto ontwierp de organisch gevormde vaas in 1936 voor een glasdesignwedstrijd.
De asymmetrische vorm staat bijna tegenover een strikt geometrisch gevormd object. Juist daarin ligt de bijzondere kracht van het ontwerp: het silhouet doet denken aan natuurlijke, vloeiende vormen en maakt de vaas ook zonder bloemen tot een zelfstandig decoratief object.
De Aalto-vazen worden vandaag de dag nog steeds van mondgeblazen glas vervaardigd in Finland en zijn verkrijgbaar in verschillende formaten en kleuren.
Designer: Alvar Aalto
Ontwerp: 1936
Merk: Iittala
Land: Finland
Lees hier verder: Alvar Aalto – de meest legendarische designer van Finland
De Alvar Aalto-collectie
3. FlowerPot van Verner Panton
Scandinavisch design kan ook uitgesproken kleurrijk en experimenteel zijn. De FlowerPot-lamp van Verner Panton is daar een van de bekendste voorbeelden van.
Panton ontwierp de lamp in 1968. De kenmerkende constructie bestaat uit twee tegenover elkaar geplaatste halve bollen die het licht op een aangename manier verspreiden. De naam verwijst naar het Flower Power-tijdperk, waarvan het optimisme ook in het ontwerp terug te zien is.
De oorspronkelijke vorm is bijzonder veelzijdig gebleven: de FlowerPot is vandaag de dag verkrijgbaar als hanglamp, tafellamp en draagbare lamp en past zowel in minimalistische als kleurrijke interieurs.
Designer: Verner Panton
Ontwerp: 1968
Merk: &Tradition
Land: Denemarken
Lees hier verder:
De Flowerpot-collectie
4. Unikko van Marimekko
Een bloemenpatroon als designklassieker? Unikko laat zien dat Scandinavisch design zeker niet altijd ingetogen hoeft te zijn.
Maija Isola ontwierp het inmiddels wereldberoemde klaproosmotief in 1964 voor Marimekko. De ontstaansgeschiedenis is bijna net zo bekend als het patroon zelf: nadat Marimekko’s oprichtster Armi Ratia aanvankelijk terughoudend was tegenover bloemenpatronen, besloot Isola haar eigen idee uit te werken en wist ze met de gestileerde klaprozen te overtuigen.
Sindsdien is Unikko uitgegroeid tot een vast onderdeel van het merk. Het patroon is vandaag de dag terug te vinden op servies, textiel en tal van andere woonaccessoires.
Designer: Maija Isola
Ontwerp: 1964
Merk: Marimekko
Land: Finland
Lees hier verder: Marimekko – Tijdloos design en iconische patronen
De Unikko-collectie
Meer bekijken
5. Kay Bojesen-aap
De Kay Bojesen Denmark -aap brengt een speelse kant naar de lijst met Scandinavische designklassiekers. Het houten figuur werd in 1951 ontworpen door de Deense designer Kay Bojesen.
Met zijn beweegbare armen en benen en zijn kenmerkende ondeugende uitstraling lijkt de aap bijna een eigen persoonlijkheid te hebben. Oorspronkelijk bedoeld als houten speelgoed, is hij inmiddels uitgegroeid tot een geliefd designobject voor volwassenen.
De aap wordt vandaag de dag nog steeds met de hand gemaakt van natuurlijke materialen zoals teak, limbahout of eikenhout. Hierdoor is elk exemplaar uniek en verschilt de houtnerf subtiel per stuk.
Designer: Kay Bojesen
Ontwerp: 1951
Land: Denemarken
Meer van Kay Bojesen Denmark
Meer bekijken
6. Lamino fauteuil van Yngve Ekström
Comfort en Scandinavische ingetogenheid komen samen in de Lamino fauteuil. Yngve Ekström ontwierp de fauteuil in 1956 met de mens als uitgangspunt. Het resultaat is een gebogen silhouet dat het lichaam ondersteunt en tegelijkertijd een lichte uitstraling heeft.
De Lamino behoort tot de bekendste ontwerpen van het Zweedse merk Swedese en wordt vandaag de dag nog steeds geproduceerd in de eigen fabrieken van het bedrijf in Småland. Ook tijdens de productie speelt traditioneel vakmanschap nog altijd een belangrijke rol.
De organische vorm van de fauteuil laat mooi zien dat minimalisme en comfort geen tegenpolen hoeven te zijn.
Designer: Yngve Ekström
Ontwerp: 1956
Merk: Swedese
Land: Zweden
Lees hier verder: De geschiedenis van het Zweedse designmerk Swedese
De Lamino-collectie
Meer bekijken
7. Mon Amie van Marianne Westman
Scandinavisch design kan ook romantisch en speels zijn. De Mon Amie-collectie van Rörstrand behoort tot de bekendste voorbeelden van Zweeds porseleindesign.
Marianne Westman ontwierp de serie in 1952. Het kenmerkende kobaltblauwe bloemenpatroon op wit porselein werd al snel populair. Het oorspronkelijke servies werd geproduceerd tot 1987; in 2008 werd de collectie opnieuw uitgebracht ter gelegenheid van de 80e verjaardag van Marianne Westman. Sindsdien maakt de serie weer vast deel uit van het Rörstrand-assortiment.
Vandaag de dag omvat Mon Amie diverse servies- en serveerproducten. Juist de combinatie van het krachtige blauw en het grafische bloemenmotief maakt de serie tot een mooi voorbeeld dat het klassieke beeld van ingetogen Scandinavisch design niet altijd opgaat.
Designer: Marianne Westman
Ontwerp: 1952
Merk: Rörstrand
Land: Zweden
Lees hier verder:
De Mon Amie-collectie
Meer bekijken
8. Lilla Åland van Carl Malmsten
Een klassieke Zweedse houten stoelvorm met een bijzondere ontstaansgeschiedenis: de inspiratie voor Lilla Åland vond Carl Malmsten tijdens een bezoek aan Åland.
In 1939 ontdekte de designer in de sacristie van de middeleeuwse kerk van Finström traditionele stoelen met een hoge rugleuning. Samen met zijn leerling Sven Erik Fryklund ontwikkelde hij hieruit het ontwerp dat in 1942 in productie werd genomen.
Kenmerkend zijn de acht omhooglopende spijlen in de rugleuning en de zacht gebogen zitting. Lilla Åland wordt vandaag de dag nog steeds gemaakt van massief hout door Stolab. Het ontwerp laat op prachtige wijze zien hoe traditionele ambachtelijke vormen kunnen worden vertaald naar een eigentijdse vormgeving.
Designer: Carl Malmsten
Ontwerp: 1942
Merk: Stolab
Land: Zweden
De Lilla Åland-collectie
Meer bekijken
9. PH Artichoke van Poul Henningsen
De PH Artichoke behoort tot de meest indrukwekkende lampen uit het Deense design. Poul Henningsen ontwierp de lamp in 1958 voor het modernistische restaurant Langelinie Pavillonen in Kopenhagen.
De hanglamp dankt zijn naam aan de 72 afzonderlijke bladeren die zijn gerangschikt als de schubben van een artisjok. De constructie is echter niet alleen decoratief: de bladeren zijn zo geplaatst dat de lichtbron vanuit verschillende hoeken verborgen blijft en er een aangenaam, niet-verblindend licht ontstaat.
Daarmee belichaamt de PH Artichoke op indrukwekkende wijze een belangrijk uitgangspunt van Scandinavisch design: de bijzondere vorm ontstaat niet los van de functie, maar juist vanuit de functie zelf.
Designer: Poul Henningsen
Ontwerp: 1958
Merk: Louis Poulsen
Land: Denemarken
Lees hier verder: Louis Poulsen – 150 jaar Scandinavische verlichtingsiconen
De PH Artichoke-collectie
Meer bekijken
10. Little Petra van Viggo Boesen
Met Little Petra laat het Deense design uit de jaren 1930 een andere kant zien. De fauteuil werd in 1938 ontworpen door architect Viggo Boesen en voor het eerst gepresenteerd tijdens de tentoonstelling van de Kopenhaagse meubelmakersgilde.
In tegenstelling tot de strakke geometrie van het Bauhaus koos Boesen voor zachte, organische vormen. De lage, omhullende fauteuil voelt daardoor bijzonder uitnodigend aan en biedt verschillende comfortabele zithoudingen. Na de eerste presentatie werd het ontwerp ook bekroond tijdens tentoonstellingen in New York en Berlijn.
Later raakte Little Petra grotendeels in de vergetelheid. &Tradition bracht het ontwerp tientallen jaren later opnieuw uit en maakte het daarmee toegankelijk voor een nieuwe generatie designliefhebbers.
Designer: Viggo Boesen
Ontwerp: 1938
Merk: &Tradition
Land: Denemarken
De Little Petra-collectie
Meer bekijkenDe belangrijkste designers van Scandinavisch design
Achter de designklassiekers staan designers die de Noordse designgeschiedenis elk op hun eigen manier hebben gevormd.
Alvar Aalto behoort tot de belangrijkste Finse architecten en designers van de 20e eeuw. Zijn organische vormen en zijn werk met hout en glas behoren tot de kenmerkende elementen van het Finse design.
Arne Jacobsen combineerde architectuur en productontwerp tot samenhangende concepten. Zijn meubels en verlichting behoren tot de bekendste voorbeelden van Deens design.
Poul Henningsen verdiepte zich intensief in de werking van licht. Zijn lampen staan bekend om het feit dat de constructie niet alleen esthetische, maar vooral ook lichttechnische principes volgt.
Verner Panton bracht kleur, bijzondere vormen en een experimentele benadering naar het Deense design. Zijn FlowerPot-lamp laat duidelijk zien hoe veelzijdig Scandinavische vormgeving kan zijn.
Yngve Ekström behoort tot de bepalende namen binnen het Zweedse meubeldesign. Zijn Lamino fauteuil staat symbool voor de combinatie van ergonomie, natuurlijke materialen en een ingetogen vormgeving.
Carl Malmsten werd sterk beïnvloed door het Zweedse vakmanschap en traditionele meubelontwerp. Lilla Åland laat zien hoe deze invloeden kunnen worden verbonden met de eisen van moderne serieproductie.
Scandinavisch design vandaag
Scandinavisch design heeft zich sinds de grote ontwerpen uit de 20e eeuw verder ontwikkeld, zonder de oorspronkelijke uitgangspunten te verliezen. Hedendaagse designers bouwen voort op principes als functionaliteit, bewust materiaalgebruik en toepasbaarheid in het dagelijks leven, en combineren deze met nieuwe vormen, kleuren en productietechnieken.
Tegelijkertijd krijgen veel historische designklassiekers steeds opnieuw aandacht. Ontwerpen die tientallen jaren geleden zijn ontstaan, worden opnieuw uitgebracht, geïnterpreteerd in nieuwe kleuren of gecombineerd met moderne materialen.
Misschien ligt juist daarin de bijzondere tijdloosheid van Scandinavisch design: het hoeft niet voortdurend opnieuw uitgevonden te worden. In plaats daarvan kan het steeds opnieuw worden geïnterpreteerd en blijft het onderdeel van een levende designtraditie.
Scandinavisch design is daarom minder een vastomlijnde stijl en meer een manier van kijken naar vormgeving – een uitnodiging om mooie objecten te creëren die functioneren in het dagelijks leven en waar je jarenlang plezier van hebt.
Lees hier verder:
Scandinavisch design
Meer bekijkenKlantenservice
Assortiment
Inspiratie
